Το να θέλεις να βοηθάς τους ανθρώπους σου είναι όμορφο. Το πρόβλημα αρχίζει όταν το «να μην απογοητεύσω κανέναν» σημαίνει ότι απογοητεύεις συνεχώς τον εαυτό σου.
Λες ναι σε μια έξοδο ενώ είσαι εξαντλημένος. Αναλαμβάνεις μια επιπλέον δουλειά ενώ το πρόγραμμά σου είναι ήδη γεμάτο. Συμφωνείς να βοηθήσεις κάποιον το Σαββατοκύριακο, παρόλο που περίμενες αυτές τις δύο ημέρες για να ξεκουραστείς.
Εκείνη τη στιγμή το «ναι» μοιάζει με την πιο εύκολη επιλογή. Αποφεύγεις την αμηχανία, δεν χρειάζεται να εξηγήσεις τίποτα και όλοι φαίνονται ευχαριστημένοι.
Όλοι, εκτός ίσως από εσένα.
Το people pleasing δεν σημαίνει απλώς ότι είσαι ευγενικός ή δοτικός. Περιγράφει μια τάση να βάζεις συστηματικά τις προσδοκίες των άλλων πάνω από τις δικές σου ανάγκες, συχνά επειδή φοβάσαι τη δυσαρέσκεια ή την απόρριψη.
Το αυτόματο «ναι»
Μερικές φορές απαντάμε πριν καν σκεφτούμε αν έχουμε χρόνο, διάθεση ή ενέργεια. Μετά έρχεται η ενόχληση.
Ένας φίλος ζητά μια χάρη και λες αμέσως «φυσικά». Ο συνάδελφος ρωτά αν μπορείς να αναλάβεις κάτι επιπλέον και απαντάς «κανένα πρόβλημα».
Μόνο που υπάρχει πρόβλημα. Απλώς δεν το εξέτασες πριν συμφωνήσεις.
Το πρώτο βήμα είναι να παρατηρήσεις πότε λες ναι από πραγματική επιθυμία και πότε από φόβο μήπως κάποιος δυσαρεστηθεί.
Μια απλή ερώτηση μπορεί να βοηθήσει: «Αν ήξερα ότι ο άλλος δεν θα παρεξηγηθεί, θα ήθελα πραγματικά να το κάνω;»
Κέρδισε λίγο χρόνο
Δεν χρειάζεται να απαντήσεις αμέσως. Ένα «άσε με να δω και θα σου πω» δημιουργεί χώρο για να αποφασίσεις τι πραγματικά μπορείς να κάνεις.
Αυτό είναι ιδιαίτερα χρήσιμο όταν έχεις συνηθίσει να συμφωνείς αντανακλαστικά.
Μπορείς να πεις «να ελέγξω το πρόγραμμά μου» ή «θέλω λίγο χρόνο να το σκεφτώ».
Δεν είναι υπεκφυγή, αρκεί να επιστρέψεις με μια ξεκάθαρη απάντηση. Είναι ένας τρόπος να μη δεσμεύεσαι πριν υπολογίσεις τις δικές σου ανάγκες.
Οι ενοχές δεν σημαίνουν απαραίτητα ότι κάνεις κάτι λάθος
Αν έχεις μάθει να είσαι πάντα διαθέσιμος, το πρώτο σου «όχι» μπορεί να συνοδεύεται από έντονη αμηχανία.
Μπορεί να σκέφτεσαι ότι είσαι εγωιστής, ότι θα στενοχωρήσεις κάποιον ή ότι θα χαλάσει η σχέση σας.
Όμως το ότι αισθάνεσαι ενοχές δεν αποδεικνύει ότι πήρες λάθος απόφαση.
Μερικές φορές απλώς κάνεις κάτι διαφορετικό από αυτό που έχεις συνηθίσει.
Φυσικά, υπάρχουν περιπτώσεις όπου έχουμε πραγματικές υποχρεώσεις απέναντι στους άλλους. Τα όρια δεν σημαίνουν ότι αγνοούμε τις δεσμεύσεις μας. Σημαίνουν ότι ξεχωρίζουμε τι μπορούμε να προσφέρουμε από όσα αναλαμβάνουμε μόνο και μόνο για να αποφύγουμε μια δύσκολη συζήτηση.
Το όχι δεν είναι επίθεση
Ένα ευγενικό και ξεκάθαρο όχι δεν χρειάζεται πεντάλεπτη απολογία. Οι σχέσεις που αντέχουν μόνο όταν συμφωνείς σε όλα έχουν μεγαλύτερο πρόβλημα από το συγκεκριμένο όχι.
Μπορείς να πεις «δεν μπορώ αυτή την εβδομάδα», «δεν έχω την ενέργεια σήμερα» ή «δεν μπορώ να αναλάβω κάτι επιπλέον».
Δεν χρειάζεται να παρουσιάσεις αναλυτικά το πρόγραμμά σου ούτε να αποδείξεις ότι είσαι αρκετά κουρασμένος για να δικαιολογείται η άρνησή σου.
Όσο περισσότερες εξηγήσεις δίνεις από αμηχανία, τόσο πιο εύκολα μια απλή απάντηση μετατρέπεται σε διαπραγμάτευση.
Δεν χρειάζεται να πας από το ναι στο απόλυτο όχι
Το να βάζεις όρια δεν σημαίνει ότι πρέπει να αρνείσαι τα πάντα.
Μπορεί να θέλεις να βοηθήσεις έναν φίλο, αλλά να μην έχεις διαθέσιμο ολόκληρο το απόγευμα.
Σε αυτή την περίπτωση μπορείς να πεις «μπορώ να βοηθήσω για μία ώρα» ή «δεν μπορώ σήμερα, αλλά έχω χρόνο την Κυριακή».
Έτσι προσφέρεις κάτι που μπορείς πραγματικά να υποστηρίξεις, αντί να συμφωνείς σε περισσότερα και μετά να αισθάνεσαι πίεση.
Η διαφορά είναι ότι η προσφορά γίνεται επιλογή, όχι υποχρέωση που ανέλαβες από φόβο.
Δεν είσαι υπεύθυνος για κάθε αντίδραση
Κάποιος μπορεί να απογοητευτεί όταν του πεις όχι. Αυτό είναι φυσιολογικό.
Αν περίμενε τη βοήθειά σου, ίσως χρειαστεί να αλλάξει σχέδια. Αν ήθελε να βγείτε, μπορεί να στενοχωρηθεί που δεν θα σε δει.
Μπορείς να αναγνωρίσεις αυτό το συναίσθημα χωρίς να αλλάξεις απαραίτητα την απόφασή σου.
Το «καταλαβαίνω ότι σε δυσκολεύει, αλλά δεν μπορώ» συνδυάζει ενσυναίσθηση και ξεκάθαρο όριο.
Δεν μπορείς να ελέγξεις αν όλοι θα είναι πάντα ευχαριστημένοι μαζί σου. Μπορείς όμως να επικοινωνείς με σεβασμό και ειλικρίνεια.
Πρόσεξε πότε η καλοσύνη γίνεται εξάντληση
Ένα σημάδι ότι χρειάζεσαι περισσότερα όρια είναι όταν αρχίζεις να αισθάνεσαι θυμό για πράγματα στα οποία συμφώνησες ο ίδιος.
Μπορεί να εκνευρίζεσαι με έναν φίλο επειδή ζητά συχνά βοήθεια, ενώ δεν του έχεις πει ποτέ ότι δυσκολεύεσαι.
Ή να αισθάνεσαι ότι κανείς δεν υπολογίζει τον χρόνο σου, παρόλο που έχεις συνηθίσει να λες ότι είσαι πάντα διαθέσιμος.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι άλλοι δεν έχουν καμία ευθύνη. Σημαίνει όμως ότι χρειάζεται να επικοινωνείς πιο καθαρά τα όριά σου, αντί να περιμένεις να τα μαντέψουν.
Ξεκίνα από μικρές αρνήσεις
Αν δυσκολεύεσαι πολύ να πεις όχι, δεν χρειάζεται να ξεκινήσεις από την πιο απαιτητική σχέση της ζωής σου.
Δοκίμασε πρώτα σε καθημερινές καταστάσεις με μικρότερο βάρος.
Πες ότι δεν θέλεις άλλο φαγητό. Ότι προτιμάς διαφορετική ώρα για μια συνάντηση. Ότι σήμερα δεν έχεις διάθεση για έξοδο.
Σταδιακά μπορείς να εξοικειωθείς με την ιδέα ότι μια διαφορετική προτίμηση δεν είναι σύγκρουση και μια άρνηση δεν καταστρέφει αυτόματα μια σχέση.
Η καλοσύνη χρειάζεται να χωράει και εσένα
Το να είσαι διαθέσιμος για τους ανθρώπους σου είναι σημαντικό. Αλλά δεν χρειάζεται να εξαντλείσαι για να αποδείξεις ότι νοιάζεσαι.
Οι υγιείς σχέσεις αφήνουν χώρο για διαφορετικές ανάγκες, αλλαγές σχεδίων και περιστασιακές αρνήσεις.
Μπορείς να είσαι καλός φίλος χωρίς να πηγαίνεις σε κάθε έξοδο. Καλός συνάδελφος χωρίς να αναλαμβάνεις κάθε επιπλέον δουλειά. Δοτικός άνθρωπος χωρίς να λες ναι σε κάθε αίτημα.
Το ζητούμενο δεν είναι να απογοητεύεις τους άλλους επίτηδες. Είναι να σταματήσεις να θεωρείς τη δική σου απογοήτευση το αυτονόητο τίμημα για να είναι όλοι οι υπόλοιποι ευχαριστημένοι.
Και την επόμενη φορά που θα σου ζητήσουν κάτι, μπορείς να σκεφτείς πριν απαντήσεις.
Το «όχι» είναι ολοκληρωμένη απάντηση. Δεν χρειάζεται να συνοδεύεται από PowerPoint με δεκαεπτά διαφάνειες και αναλυτική αιτιολόγηση.
