Ένα κεραμικό αντικείμενο μπορεί να επιβιώσει για δεκαετίες. Ακόμη και για αιώνες. Τι συμβαίνει, όμως, με τις ιστορίες πίσω από αυτό;
Με τα χέρια που το δημιούργησαν, τις τεχνικές που χρησιμοποιήθηκαν, τις φωτογραφίες από το εργαστήριο, τις σημειώσεις, τις αναμνήσεις και τις μικρές λεπτομέρειες που δεν φαίνονται όταν κοιτάζεις απλώς το τελικό έργο;
Αυτή είναι η ενδιαφέρουσα ιδέα πίσω από την εκδήλωση «Αποτύπωμα στον πηλό: Βαλεντίνος Χαραλάμπους και η ψηφιοποίηση ενός ζωντανού αρχείου», που παρουσιάζεται την Παρασκευή 13 Νοεμβρίου 2026, στις 19:00, στο Θέατρο Ριάλτο στη Λεμεσό.
Δεν πρόκειται απλώς για μια αναδρομή στο έργο ενός σημαντικού Κύπριου κεραμίστα. Είναι μια προσπάθεια να διατηρηθεί και να γίνει προσβάσιμο ένα ολόκληρο δημιουργικό σύμπαν.
Ποιος ήταν ο Βαλεντίνος Χαραλάμπους;
Ο Βαλεντίνος Χαραλάμπους γεννήθηκε το 1929 στην Αμμόχωστο, σε οικογένεια παραδοσιακών αγγειοπλαστών.
Μεγάλωσε, δηλαδή, κοντά σε μια τέχνη που συνδέεται βαθιά με την καθημερινή ζωή και την ιστορία της Κύπρου. Όμως η δική του πορεία δεν έμεινε στα όρια του οικογενειακού εργαστηρίου.
Σπούδασε στο Central School of Arts and Crafts στο Λονδίνο και συνέχισε τη μαθητεία του στο γνωστό εργαστήριο Leach Pottery, στο St Ives της Αγγλίας.
Το 1952 επέστρεψε στην Κύπρο και εργάστηκε μαζί με τον πατέρα του.
Λίγα χρόνια αργότερα, η επαγγελματική του διαδρομή θα τον οδηγούσε πολύ πιο μακριά.
Από την Κύπρο στη Βαγδάτη
Το 1957, ο Χαραλάμπους προσκλήθηκε από το Υπουργείο Παιδείας του Ιράκ για να ιδρύσει το Τμήμα Κεραμικής στο Ινστιτούτο Καλών Τεχνών της Βαγδάτης.
Η παρουσία του στο Ιράκ δεν ήταν μια σύντομη καλλιτεχνική στάση. Συνδέθηκε με την εκπαίδευση νέων δημιουργών και την ανάπτυξη της κεραμικής ως πεδίου καλλιτεχνικής έκφρασης.
Το 1960 ανέλαβε την ίδρυση αντίστοιχου τμήματος στο Tahrir Female College, ενώ από το 1967 μέχρι το 1983 ήταν επικεφαλής του Τμήματος Κεραμικής στην Ακαδημία Καλών Τεχνών της Βαγδάτης.
Η διαδρομή αυτή εξηγεί γιατί το έργο του δεν μπορεί να περιοριστεί σε μία μόνο πολιτιστική παράδοση.
Η κυπριακή του αφετηρία, η εκπαίδευσή του στην Αγγλία και η μακρόχρονη εμπειρία του στον αραβικό κόσμο συνυπάρχουν στην καλλιτεχνική του γλώσσα.
Όταν η Ανατολή συναντά τη Δύση πάνω στον πηλό
Στη δημιουργία του Χαραλάμπους συναντάμε κεραμικά αγγεία, γλυπτικές μορφές και τοιχογραφίες, με ιδιαίτερη έμφαση στην υφή, στο χρώμα και στη διακόσμηση.
Γεωμετρικά μοτίβα, ιστορικές αναφορές και διαφορετικές παραδόσεις γραφής εμφανίζονται στο έργο του.
Ξεχωριστό ενδιαφέρον έχει η σχέση του με την ποίηση. Σε δημιουργίες του, η αραβική καλλιγραφία και η αρχαία ελληνική γραφή συνδέονται με στίχους του Κωνσταντίνου Καβάφη.
Αυτό που προκύπτει δεν είναι απλώς ένα διακοσμημένο αντικείμενο.
Είναι ένας διάλογος ανάμεσα σε γλώσσες, πολιτισμούς και εποχές.
Τι σημαίνει να ψηφιοποιείς ένα «ζωντανό αρχείο»;
Όταν ακούμε τη λέξη ψηφιοποίηση, συχνά σκεφτόμαστε ότι κάποιος σαρώνει έγγραφα ή φωτογραφίζει παλιά αντικείμενα.
Στην περίπτωση του Βαλεντίνου Χαραλάμπους, η φιλοδοξία είναι ευρύτερη.
Το διεπιστημονικό εγχείρημα στοχεύει στην τεκμηρίωση, μελέτη, οπτικοποίηση και διατήρηση του αρχείου του καλλιτέχνη, το οποίο έχει δωρηθεί στο Ινστιτούτο Κύπρου.
Το υλικό δεν περιορίζεται στα ίδια τα έργα τέχνης.
Περιλαμβάνει επίσης φωτογραφίες, έγγραφα, στοιχεία από το περιβάλλον του εργαστηρίου, προσωπικές αναμνήσεις και πληροφορίες για τις τεχνικές και τη γνώση που ανέπτυξε ο δημιουργός.
Με άλλα λόγια, στόχος είναι να διασωθεί όχι μόνο το τι δημιούργησε, αλλά και το πώς και το γιατί.
Η δημιουργία ενός τέτοιου ψηφιακού αρχείου μπορεί να προσφέρει νέες δυνατότητες μελέτης σε ερευνητές, ιστορικούς τέχνης και ανθρώπους που ενδιαφέρονται για την πολιτιστική κληρονομιά.
Παράλληλα, μπορεί να βοηθήσει ώστε οι επόμενες γενιές να γνωρίσουν έναν καλλιτέχνη μέσα από περισσότερες πλευρές της ζωής και της δουλειάς του.
Τι θα παρουσιαστεί στο Ριάλτο;
Στην εκδήλωση θα πραγματοποιηθούν σύντομες παρουσιάσεις από τη Μαρίνα Σχίζα, την Ανδριάνα Νικολαΐδου και τον Νικόλα Μπακιρτζή.
Οι ομιλητές θα αναφερθούν στην καλλιτεχνική παρακαταθήκη του Χαραλάμπους, στη δωρεά του αρχείου του στο Ινστιτούτο Κύπρου και στην πορεία δημιουργίας του ψηφιακού αρχείου.
Την εκδήλωση συνδιοργανώνουν το Ινστιτούτο Κύπρου, μέσω των APAC Labs, και το Pylon Art & Culture.
Η παρουσίαση θα πραγματοποιηθεί στα ελληνικά και στα αγγλικά και έχει προγραμματισμένη διάρκεια περίπου 70 λεπτών. Θα ακολουθήσει δεξίωση.
Γιατί μας αφορά αυτή η ιστορία;
Η Κύπρος έχει πλούσια παράδοση στην κεραμική και στην αγγειοπλαστική. Όμως η ιστορία της τέχνης δεν γράφεται μόνο από τα αντικείμενα που διασώζονται.
Γράφεται και από τις διαδρομές των ανθρώπων που τα δημιούργησαν.
Η περίπτωση του Βαλεντίνου Χαραλάμπους είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα επειδή συνδέει την Κύπρο με σημαντικά καλλιτεχνικά και εκπαιδευτικά περιβάλλοντα εκτός νησιού.
Η ψηφιακή τεκμηρίωση του αρχείου του επιχειρεί να κρατήσει αυτή τη σύνθετη ιστορία διαθέσιμη για μελλοντική έρευνα και γνωριμία.
Και μας υπενθυμίζει κάτι ουσιαστικό: η τεχνολογία δεν χρειάζεται να βρίσκεται απέναντι στην παράδοση.
Μπορεί να γίνει ένας τρόπος να την κατανοήσουμε και να τη διατηρήσουμε.
Όλες οι πληροφορίες για την εκδήλωση
- Εκδήλωση: Αποτύπωμα στον πηλό: Βαλεντίνος Χαραλάμπους και η ψηφιοποίηση ενός ζωντανού αρχείου
- Ημερομηνία: Παρασκευή 13 Νοεμβρίου 2026
- Ώρα: 19:00
- Χώρος: Θέατρο Ριάλτο, Ανδρέα Δρουσιώτη 19, Λεμεσός
- Διάρκεια: Περίπου 70 λεπτά
- Γλώσσες: Ελληνικά και αγγλικά
- Είσοδος: Δωρεάν, με απαραίτητη κράτηση θέσης
- Κρατήσεις: https://rialto.interticket.com/
Κάποια αποτυπώματα αξίζει να μείνουν
Ο πηλός είναι ένα υλικό που κρατά ίχνη.
Μια κίνηση του χεριού, μια γραμμή, μια υφή μπορούν να παραμείνουν πάνω σε ένα έργο πολύ μετά τη στιγμή της δημιουργίας του.
Το ίδιο φιλοδοξεί να κάνει και αυτό το ψηφιακό αρχείο με την ιστορία του Βαλεντίνου Χαραλάμπους.
Να συγκεντρώσει όσα διαφορετικά στοιχεία συνθέτουν τη διαδρομή ενός δημιουργού και να τα διατηρήσει για ανθρώπους που ίσως δεν είχαν ποτέ την ευκαιρία να μπουν στο εργαστήριό του.
Γιατί η τέχνη δεν είναι μόνο αυτό που βλέπουμε. Είναι και οι ιστορίες που αξίζει να μη χαθούν.
